انواع ارزشیابی

ارزشیابى فرایند آموزشى را با توجه به زمان ارزشیابى و هدف‌هاى آن مى‌توان به سه دسته ارزشیابى تشخیصی، ارزشیابى تکوینى  یا مرحله ای  (formative evaluation) و ارزشیابى پایانى ( تراکمی ، مجموعی ) (summative evaluation)  تقسیم کرد و آنها را به منظورهاى متفاوت در زمان و مقاطع مختلف آموزشى به کار برد. 

 

   ارزشیابى تشخیصى (diagnostic evaluation) 

 - معلم چگونه مى‌تواند مطمئن شود که شاگردانش مهارت‌هاى لازم را براى ورود به مطلب جدید دارند؟ 

 - او چگونه مى‌تواند دریابد که شاگردانش قسمتى از مطالبى را که وى مى‌خواهد تدریس کند از پیش مى‌دانند؟ 

 پاسخ‌دادن به دو پرسش فوق به مدد ارزشیابى تشخیصى امکان‌پذیر است. از طریق ارزشیابى تشخیصى مى‌توان مشخص کرد که شاگردان معلومات، توانایى‌ها و مهارت‌هاى لازم را براى ورود به مطلب جدید دارند یا نه. ارزشیابى تشخیصى را معمولاً از طریق اجراى سنجش آغازین (preassessment) یا آزمون رفتار ورودی انجام مى‌دهند. بسیارى نیز ارزشیابى تشخیصى را بصورت ترکیبى از آزمون رفتار ورودى و پیش آزمون (pretest) اجرا مى‌کنند که این حالت مطلوب‌تر به نظر مى‌رسد؛ زیرا ارزشیابى تشخیصى باید وسیله‌اى باشد که میزان آگاهى شاگردان را دربارهٔ آنچه باید بیاموزند بسنجد. سؤالات مطرح شده در ارزشیابى باید به گونه‌اى تنظیم شود که رفتار ورودى و هدف‌هاى اجرایى درس جدید را در بر بگیرد و مشخص کند که آیا شاگردان پیش‌نیاز درس جدید را بطور مطلوب آموخته‌اند یا نه یا از مفاهیم درس جدید چقدر آگاهى دارند. 

 ارزشیابى تشخیصى علاوه بر اینکه معیار سنجش رفتار ورودى شاگرد است، وسیله‌اى است که به کمک آن مى‌توان اولین گام آموزشى را بدقت معین کرد. 

 وظایف ارزشیابى تشخیصى 

 ۱. ارزشیابى تشخیصى به منظور تعیین معلومات و رفتار ورودی. 

 ۲. ارزشیابى تشخیصى به منظور کشف دلایل اصلى مشکلات شاگردان در یادگیری. 

 ۳. ارزشیابى تشخیصى به منظور تعیین معلومات و رفتار ورودى و کشف علل مشکلات شاگردان در یادگیری: 

 الف- تشخیص شاگردانى که مشکل یادگیرى دارند. 

 ب- تشخیص نکات ضعیف و ترمیم آنها. 

 ج- کشف علل اشتباهات شاگردان: 

- عدم توانایى در مهارت‌هاى پایه. 

- عدم آگاهى از روش درست مطالعه. 

- ضعف در توانایى‌هاى ذهنى. 

- عوامل فیزیکى. 

- عوامل عاطفى. 

- عوامل مربوط به ضعف معلم در تدریس. 

   ارزشیابى تکوینى 

 ارزشیابى تکوینی، آنطور که از اسم آن پیداست، زمانى به اجرا در مى‌آید که فعالیت‌هاى آموزشى هنوز جریان دارد و یادگیرى شاگردان در حال تکوین یا شکل‌گیرى است. معمولاً تحقق هدف‌هاى آموزشى و پرورشى یا تغییر رفتار شاگردان، بتدریج و بمرور زمان امکان‌پذیر مى‌شود. به این دلیل، معلم ناگزیر است تحقق هدف‌هاى آموزشى هر بخش را در فاصلهٔ زمانى معینی، متناسب با توانایى و امکانات شاگردان انتظار داشته باشد. او براى آنکه از چگونگى تحقق هدف‌هاى آموزشى هر بخش از مطالب تدریس شده آگاه شود، لازم است در پایان هر بخش، آموخته‌هاى شاگردان را مورد ارزشیابى قرار دهد. این نوع ارزشیابى که به طور مستمر در پایان هر بخش از مطالب تدریس شده و در طول سال تحصیلى انجام مى‌گیرد، ارزشیابى تکوینی یا ارزشیابى مرحله‌ای نامیده مى‌شود. بدیهى است محتواى سؤالات ارزشیابى تکوینی، مستقیماً ناظر به اندازه‌گیرى آن دسته از هدف‌هاى آموزشى است که براى هر یک از بخش‌هاى مختلف و در فواصل زمانى معین پیش‌بینى شده است. به این ترتیب، معلوم مى‌شود که شاگردان در رسیدن به حد ملاک تسلط، در یادگیرى بخش‌هاى معینى از هدف‌هاى آموزشی، چه وضعى دارند تا در صورت لزوم، از طریق آموزش ترمیمی، براى رفع اشکالات یادگیرى آنان اقدام شود. براى بهره‌گیرى کامل از نتایج ارزشیابى تکوینی، بیان دقیق و رفتارى هدف‌هاى آموزشى ضرورت حتمى دارد. معلم براى اینکه بتواند در جریان یادگیرى هدف‌هاى مشخص، واحدهاى متوالى درسى را اندازه‌گیرى و ارزشیابى کند، باید آنها را به‌طور دقیق و صریح بیان کند تا اگر شاگردان با اشکال مواجه شدند، بتواند بسادگى آن اشکالات را تشخیص دهد و در رفع آنها بکوشد. 

وظایف ارزشیابى تکوینی، تنها به اندازه‌گیرى پیشرفت تحصیلى شاگردان در مراحل مختلف تدریس ختم نمى‌شود، بلکه سبب اطلاع بموقع شاگرد و معلم از چگونگى و نوع اشکال‌هاى آنها مى‌شود. اگر ارزشیابى تکوینى انجام نگیرد و تنها به ارزشیابى پایانى اکتفا شود، دیگر فرصتى براى تغییر روش تدریس و طرح برنامهٔ ترمیمى پیش نمى‌آید؛ بنابراین، در ارزشیابى تکوینى باید سعى شود که اساسى‌ترین و بیشترین اطلاعات در زمینه نارسایى‌هاى یادگیرى و تدریس به دست آید و نیز بهترین روش تحلیل داده‌ها به کار رود. 

 موارد استفاده از ارزشیابى تکوینى 

 ارزشیابى تکوینى زمانى به اجرا در مى‌آید که فعالیت‌هاى آموزشى هنوز جریان دارد و یادگیرى شاگردان در حال تکوین یا شکل‌گیرى است. موارد استفاده از ارزشیابى تکوینى در دو مقوله زیر امکان‌پذیر است: 

 اصلاح روش تدریس 

 یکى دیگر از موارد استفادهٔ ارزشیابى تکوینی، اصلاح روش تدریس معلم است. ارزشیابى تکوینى مواد درسی، کیفیت محتوا، تنظیم محتوا و زمان مناسب براى یادگیرى را مورد بررسى و تحلیل قرار مى‌دهد. معلم مى‌تواند با توجه به یافته‌هاى این نوع ارزشیابی، روش تدریس ود را اصلاح یا روش تدریس مناسب‌ترى انتخاب کند. 

 گام به گام پیش رفتن در یادگیرى 

 یکى از مهم‌ترین موارد استفادهٔ آزمون‌هاى تکوینى یا مرحله‌ای، کمک به پیشرفت گام به گام یادگیرى است؛ به این معنى که آموختن مطالب یک موضوع درسى به صورت مرحله‌ای صورت مى‌گیرد و یادگیرى واحدهاى قبلى براى یادگیرى کامل واحدهاى بعدى ضرورى مى‌شود. با چنین تعبیری، نتایج آزمون‌هاى تکوینی، پاداش و انگیزهٔ بسیار مؤثرى براى یادگیرى مطالب جدید خواهد بود و احساس موفقیت شاگردانى که به یادگیرى کامل رسیده‌اند، تقویت خواهد شد و شاگردانى که موفقیت چندانى در فراگیرى کسب نکرده‌اند، با تشکیل آموزش‌هاى ترمیمى موفقیت بیسترى به دست خواهند آورد و در نتیجه، تشویق خواهند شد که بیشتر یاد بگیرند. خلاصه اینکه نتایج ارزشیابى تکوینى باید به شاگرد نشان دهد که به پرسش‌ها چگونه پاسخ گفته است، اشکالش چیست، جنبه‌هاى ضعف یادگیرى‌اش کدام است، چه چیزى را فرا گرفته است و براى اینکه بتواند مراحل بعدى را شروع کند، چه چیزى را مجدداً باید یاد بگیرد

/ 0 نظر / 10 بازدید